Faruk Çelikkanat: Biyometri ve yapay zekâ savunmada buluşuyor

Avrupa Savunma Ajansı tarafından Temmuz 2026'da yayımlanan raporda, Avrupa Birliği ülkelerinin savunma araştırma ve geliştirme harcamalarının bu yıl 20 milyar avroya ulaşacağı öngörüldü. NATO'nun yeni dijital stratejisinde de veri temelli karar mekanizmaları ile insan-makine iş birliği ön plana çıkıyor. Veri bilimci ve The Digital Sniper kitabının yazarı Faruk Çelikkanat, “Savunma teknolojilerinde biyometrik veriler ve yapay zekâ birleşiyor.

Bu dönüşüm, insan performansının ölçülmesi ve karar süreçlerinin geliştirilmesi açısından yeni olanaklar sunuyor” ifadelerini kullanıyor. Avrupa Savunma Ajansı'nın 2025-2026 Savunma Verileri Raporu'nda, AB ülkelerinin savunma harcamalarının 2025 yılında 418 milyar avroya çıktığı, 2026'da ise bu rakamın 454 milyar avroya yükselmesinin beklendiği belirtildi.

Söz konusu gelişmeler, savunma alanındaki teknolojik kapasitenin yanı sıra personel performansının da veri temelli yöntemlerle ölçülmesini gündeme getiriyor. Askeri performans analizinde başarı yüzde 83'e çıktı Geleneksel personel değerlendirme metotlarının makine öğrenmesiyle desteklenmesi, büyük ölçekli kurumlarda karar alma süreçlerinin daha düzenli biçimde yürütülmesine katkı sağlayabiliyor.

Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde 17 yılı aşkın süre görev yapan veri bilimci Faruk Çelikkanat'ın çalışmaları, bu yaklaşımın uygulamadaki örnekleri arasında yer alıyor. Kara Kuvvetleri Komutanlığı'nda Analiz Daire Başkanlığı görevini yürüttüğü süreçte personel değerlendirme sistemlerini geliştirmeye yönelik projelere liderlik eden Çelikkanat, lojistik regresyon, sınıflandırma algoritmaları ve zaman serisi analizlerinden faydalandı; değerlendirme süresi yüzde 50 azalırken doğruluk oranında yüzde 30'un üzerinde artış sağlandı.

Başarı oranı da yüzde 49'dan yüzde 83'e çıkarıldı. Veri merkezli yaklaşımını askeri eğitim teknolojilerine de aktaran Çelikkanat, TÜBİTAK ile iş birliği içinde yürütülen Sniper Project çalışmasında makine öğrenmesi ve sinyal işleme tekniklerini kullandı. Proje sonucunda atış performansında yüzde 30 iyileşme sağlanırken yıllık 50 bin dolarlık tasarruf elde edildi.

Biyometrik verilerden endüstriyel yapay zekâya uzanan çalışmalar Savunma eğitiminde insan performansının ölçülmesine dayanan bu yaklaşım, Çelikkanat'ın The Digital Sniper kitabının da çıkış noktasını oluşturuyor. Eserde kas ve beyin aktivasyonu, kalp ritmi ile solunum verilerinin birlikte değerlendirilmesiyle dikkat, fiziksel koordinasyon ve performansın ölçülebileceği modeller ele alınıyor.

Özellikle farklı sensörlerden toplanan verilerin makine öğrenmesi algoritmalarıyla birleştirilmesi, bireysel performansın yalnızca gözleme dayalı tekniklerle değil, ölçülebilir göstergeler aracılığıyla değerlendirilmesi için yeni imkânlar sağlıyor. Kitapta incelenen çoklu sensör veri analizi, kişiye özel eğitim modelleri ve yapay zekâ destekli geri bildirim sistemleri, savunma teknolojilerinde insan-makine etkileşiminin geleceği açısından başlıca araştırma alanları arasında gösteriliyor.

Çelikkanat, çalışmasında biyometrik verilerin eğitim simülasyonlarında kullanılabileceğini belirtirken algoritmaların insan kararının yerini almaması ve nihai kontrolün kullanıcıda bulunması gerektiğinin de altını çiziyor. Eserin etik değerlendirmelere ayrılan kısmında ise kişisel verilerin korunması, algoritmik önyargılar ve sürekli performans izlemenin yaratabileceği psikolojik etkiler değerlendiriliyor.

Savunma ve sanayi alanındaki bu çalışmalar, veri biliminin farklı operasyonel gereksinimlere uyarlanabildiğini ortaya koyuyor. Büyük veri kümelerinden anlamlı sonuçlar elde edilmesi, muhtemel hataların önceden tespit edilmesi ve karar süreçlerinin desteklenmesi, yapay zekânın her iki sektördeki ortak kullanım alanlarını meydana getiriyor.

Bununla birlikte biyometrik verilerin güvenliği, algoritmaların isabet oranı ve insan denetiminin sürdürülmesi, teknolojinin güvenilir şekilde yaygınlaştırılmasında kritik rol oynuyor. (Kübra Çolakbüyük)